Op 10 juli 1999 overleed, in de leeftijd van 66 jaar, dr. István Túri, de bekendste meester en docent van de groente-onderglas tuinbouw.
Hij werd op 7 december 1933 in Cegléd geboren. Zijn lagere en middelbare school doorliep hij eveneens in Cegléd, waar hij in 1952 afstudeerde aan het Kossuth Lajos Gymnasium. In 1957 behaalde hij zijn diploma aan de Hogere Tuinbouw- en Wijnbouwschool. Vanaf 1958 doorliep hij aan dezelfde Hogere Tuinbouw- en Wijnbouwschool, later de Universiteit voor Tuinbouw, de volledige verplichte academische loopbaan, van wetenschappelijk stagiair tot universitair hoofddocent. Op eigen verzoek liet hij zich in 1993, op 60‑jarige leeftijd, met pensioen gaan.
Sinds de oprichting (1990) was hij onderzoeksdirecteur van PRODUKT Kutató, Fejlesztő, Termelő Kft., en tot aan zijn dood de intellectuele stuwende kracht achter de veredeling van paprikarassen en de zaadproductie van de nieuwe hybriden.
Zijn wetenschappelijke loopbaan begon onder leiding van professor András Somos. Op basis van zijn in 1962 geschreven dissertatie over de inventarisatie en analyse van het groenteteeltgebied rond Nagykőrös verwierf hij de universitaire doctorstitel.
Als eerste onderzoeksopdracht onderzocht hij de mogelijkheden van groenteteelt op arme zandgronden zonder gebruik van stalmest. Van de technische vraagstukken zijn aan zijn naam verbonden: het gebruik van kunststoffen in de tuinbouw, de ontwikkeling van diverse kas- en tunnelconstructies, de uitwerking van verwarmingssystemen, de ontwikkeling van verschillende typen ventilatie- en irrigatiemethoden, meerdere varianten van dubbele afdekking, het ontwerp van verwarmde en onverwarmde bedrijfstypen en, niet in de laatste plaats, de watergordijnmethode.
Samen met zijn medewerkers werkte hij systemen uit voor het gebruik van onverwarmde voorzieningen, zowel in verplaatsbare als in vaste opstelling, en voor het enkel- en tweefasig benutten van verwarmde voorzieningen. Zij onderzochten de mogelijkheden van herfst- en winterteelt onder glas. Door het invoeren van nieuwe rassen en rastypen in de teelt, en door het implementeren van nieuwe teelttechnische procedures, heeft hij eveneens blijvende resultaten neergezet.
Houdt men ook rekening met de beschikbare financiële middelen, dan was hij ongetwijfeld tot op de dag van vandaag de succesvolste Hongaarse paprikaveredelaar. Niet alleen het aantal (21) erkende en aangemelde rassen en hybriden, maar vooral hun gebruikswaarde vormt hiervan het bewijs. De in Hongarije nog altijd populairste witte paprika voor teelt onder glas (HRF F1) bevestigt eveneens zijn uitzonderlijke gevoel bij het ontwerpen van kruisingen en het selecteren van ouderlijnen. Daarnaast zijn onder zijn leiding onder andere de rassen Hó F1, Pritavit F1, Kaméleon F1, Velence F1, Titán F1, alsook de ras-kandidaten Bajnok F1 en Kápia F1 veredeld. Ook het door hem en zijn medewerkers verzamelde veredelingsmateriaal is van grote betekenis en kan de waarborg vormen voor de voortzetting van zijn levenswerk. Onder zijn leiding werd een specifieke methode voor hybridezaadproductie ontwikkeld, die ook octrooibescherming kreeg en de basis werd voor de werking van de hybridezaadsector.
De veelzijdigheid van dr. István Túri kwam vooral tot uiting in zijn onderzoek met alkatbiologische (morfologisch-fysiologische) invalshoek. Hij introduceerde de begrippen trage, middelmatige en snelle groeitypen, bepaalde de voorwaarden voor hun ontstaan en de mogelijkheden om ze te veranderen. In een zeer vroeg stadium herkende hij veranderingen in de ontwikkeling van planten. De door hem in dergelijke situaties voorgestelde technologische aanpassingen bleken in de overgrote meerderheid van de gevallen juist. Als docent Túri gaf hij onderwijs aan zowel universitaire studenten als praktiserende tuinders; zijn voordrachten waren doorgaans zeer aanschouwelijk, doorspekt met humor en bijzonder boeiend.
Ook de organisatie van de “gesynchroniseerde” voorlichtings- en adviesdiensten is aan zijn naam verbonden. Reeds eind jaren zestig, begin jaren zeventig verzorgde hij cursussen in Soroksár. Aan de Universiteit voor Tuinbouw organiseerde hij meerdere tentoonstellingen. De meest bekende waren de exposities die gekoppeld waren aan conferenties over paprika‑, meloen‑ en komkommerteelt. De door hem bedachte zadenbeurs wordt sinds 1981 jaarlijks georganiseerd, tot volle tevredenheid van de groentetelers en de zaadhandelaren.
Zijn werk als vakpublicist werd gekenmerkt door de streven naar begrijpelijkheid en door de beschrijving en overdracht van praktische werkwijzen. Meer dan honderd populair‑wetenschappelijke artikelen van zijn hand zijn verschenen, merendeels in het tijdschrift “Kertészet és Szőlészet”. Zijn boeken over teelt onder folie zijn eveneens geliefd. “Kertészet fólia alatt” (mede-auteur: Béla Fodor) was het eerste landbouwkundige vakboek waarvan meer dan honderdduizend exemplaren werden verkocht. Hij ontving er een kwaliteitsprijs voor. Daarop, evenals op de “Medaille der Arbeid” die hij voor zijn levenswerk kreeg, was hij altijd trots.
In de laatste 10–15 jaar kenmerkte een meer filosofische toon ook zijn geschriften. Voorbeelden hiervan zijn zijn boeken “Növényalkat” (mogelijkheid en beperking voor opbrengstverhoging) en “Az élet korlátai” (over de menselijke aspecten van de alkatbiologie). Hij begon ook aan een boek dat zich zou bewegen in de wereld van de geest, de wereld van de goden. Hij sprak er veel over en had het heel graag willen voltooien, maar dat is hem niet meer gelukt. Wanneer men hem vroeg naar zijn wetenschappelijke werk en publicaties, antwoordde hij meestal: „Het aantal boeken, nieuwe rassen, octrooien, onderscheidingen en wetenschappelijke titels onderschat ik niet, maar ik beschouw die niet als het belangrijkst; daarom houd ik mij niet met cijfers bezig. In het vak acht ik, van al het genoemde en daarbuiten, alleen dat werk belangrijk dat de zaak van de tuinbouw vooruithelpt.”
Voor zijn organiserende werk waren volharding en soms een koppige vasthoudendheid nodig; anders had hij het experimentele veld van de Vakgroep Groenteteelt niet tot stand kunnen brengen. In het Proefbedrijf van Soroksár getuigen ook vandaag nog vele gebouwen, constructies en folietunnels van zijn niet-aflatende organisatorische inzet, zijn zoektocht naar vernieuwing en zijn rijke ideeën.
Ook aan zijn ooit omvangrijke staf besteedde hij veel aandacht. Voor kwaliteitswerk achtte hij meerdere eisen van belang: uitleggen, laten uitschrijven, terugvragen, laten uitvoeren, controleren. Slordigheid, onverschilligheid en luiheid kon hij niet waarderen; strijdbaarheid en doelgerichte, waarde-scheppende arbeid daarentegen wel. Hij had ook groot respect voor die medewerkers en collega’s die vernieuwing herkennen en ondersteunen, zelfs als zij daar niet als eersten op gewezen hebben.
Hij zei herhaaldelijk dat hij, als hij een almachtige toverstok in handen zou krijgen, minstens drie dingen zou doen: hij zou de teeltvoorzieningen met kunststofafdekking voor een week laten verdwijnen om zo hun belangrijke rol in de dagelijkse groente‑ en fruitsalades en in het gebruik van sierplanten zichtbaar te maken; hij zou de mogelijkheden laten zien die we tot nu toe in verband met gesloten ruimten nog niet hebben benut; en, zo zei hij, „ik zou niet voor een week, maar voor altijd een einde maken aan de ziekte van de meesterlijk geformuleerde, maar inhoudsloze praat, opgebouwd uit schijnbaar verstandige woorden en zinnen.”
Zoals iedereen maakte ook hij fouten en vergissingen. Dan placht hij te zeggen: „Geen van ons is een engel.” Zulke kleinere en grotere misstappen en vergissingen vergaf hij ook zijn medewerkers, zolang hij daarachter geen kwaadwilligheid of opzet ontdekte.
Bij zijn pensionering organiseerde hij geen banketten of feestelijkheden; met enkele woorden nam hij afscheid en misschien was zijn laatste zin: „Ik zou de zaak van de tuinbouw graag nog lange tijd willen dienen!”
Helaas kon deze wens niet volledig in vervulling gaan. Hij leeft nu alleen nog voort in zijn rassen, zijn geschriften en zijn geestelijke nalatenschap.
János Gyúrós